Foto: Odysee
Ovaj članak je prvobitno objavljen od strane Raskrinkavanje.ba (Bosna i Hercegovina), u okviru projekta „Centar za borbu protiv dezinformacija Zapadnog Balkana: Razotkrivanje zlonamernih uticaja kroz proveru činjenica i analitičko novinarstvo“.
Ova analiza je označena kao: Provjera tačnosti
Pravnik Goran Petronijević je u Sputnikovom podcastu iznio nekoliko manipulativnih tvrdnji o ratu u BiH, “garantima” Dejtonskog sporazuma, ruskoj “rezervi” prema imenovanju Christiana Schmidta, njegovom legitimitetu i američkom “ukoru” zbog ovlasti.
U epizodi podcasta “Novi Sputnjik poredak”, objavljenoj 5. novembra 2025. godine pod naslovom “Novi američki plan za Balkan”, gostovao je advokat iz Srbije Goran Petronijević. U razgovoru o navodnoj novoj američkoj strategiji za regiju Balkana i Bosnu i Hercegovinu specifično, Petronijević je iznio niz činjenično neutemeljenih navoda o ratu u BiH, ulozi zemalja potpisnica Dejtonskog sporazuma i visokom predstavniku Christianu Schmidtu.
Ta nova američka strategija za Balkan o kojoj se diskutuje u podcastu prikazana je kroz nekoliko inicijativa i događaja, uključujući Zakon o prosperitetu i demokratiji na Zapadnom Balkanu koji je predložen u Zastupničkom domu američkog Kongresa; zatim dogovore zbog kojih su Miloradu Dodiku i rukovodstvu RS ukinute američke sankcije, učešće Rusije u tom procesu, te navodne planove Evropske unije da potkopa dogovore svjetskih sila o budućnosti regiona.
Već u 21. minuti podcasta ustvrdio je da je Bosna i Hercegovina “jedini prostor gdje 30 godina nakon građansko-vjerskog rata nije došlo do pomirenja” uz konspirativno objašnjenje za takav razvoj situacije:
To je jedini prostor gde 30 godina nakon građansko-verskog rata nije došlo do pomirenja, ne zato što Bošnjaci, ili Muslimani kako su se zvali u vreme rata, Srbi i Hrvati to nisu hteli – njima to nije dozvoljeno. Oni ne mogu to da učine zbog toga što će to biti prvenstveno protiv interesa neoliberalnih globalista koji su taj rat i započeli.
Komentarišući pitanje o napisima sarajevskih medija da je došlo do sukoba između Njemačke i SAD-a povodom Christiana Schmidta, od 41. minute podcasta Petronijević je kazao da je bio savjetnik odbrane Milorada Dodika u postupku koji se protiv njega vodio na Sudu BiH zbog nepoštivanja odluka visokog predstavnika. Naveo je da je u šali govorio kako su u odsustvu predstavnika Srbije i Hrvatske, kao “garanta sprovođenja Dejtonskog sporazuma”, on i kolega Nobilo (op. a. advokat Anto Nobilo iz Hrvatske) bili tu da nadoknade to odsustvo.
U ovom suđenju koje smo imali, u kojem sam učestvovao u svojstvu savetnika odbrane, jer ja ne mogu tamo biti advokat niti branilac, gde smo kolega Nobilo i ja došli, mi smo malo to se šalili da kažemo: pa dobro, ako nema predstavnika Srbije i Hrvatske kao garanta sprovođenja Dejtonskog sporazuma, evo nas dvojica smo tu da nešto nadoknadimo.
Petronijević je govorio o percipiranom američkom zaokretu u potpunoj podršci Christianu Schmidtu, i o njegovom navodno potpunom nedostatku legitimiteta da obavlja funkciju visokog predstavnika. U tom smislu, prepričavao je da je Rusija kao jedna od 12 članica Upravnog odbora Vijeća za implementaciju mira stavila rezervu na Schmidtovo imenovanje kad je kandidovan, “zbog toga što je on pronađen na snimku sa neonacistima u Njemačkoj kako polažu vijence na grobove palih vojnika Wehrmachta”.
Petronijević smatra da to i ne bi bio toliki problem da je urađeno u privatnom kapacitetu ili zbog vjerske obaveze. No, problematizira što je Schmidt u svojstvu državnog sekretara njemačkog ministarstva odbrane prisustvovao “neonacističkom orgijanju, skupu na kojem se pozdravljalo sa ‘Sieg Heil’, sa kukastim krstovima” kada je ministrica bila sadašnja predsjednica Evropske komisije Ursula Von Der Leyen.
Odgovarajući na pitanje o navodnom nedostatku američke podrške visokom predstavniku, Petronijević je rekao da je Schmidt “priznao” da ga je “Njemačka dovela” nakon što je od SAD-a dobio “packu”, odnosno poruku da nije visoki predstavnik međunarodne zajednice kako se predstavlja.
Dakle, mi smo tada (op.a. kada je Rusija inicirala raspravu u Vijeću sigurnosti UN-a o Schmidtovom imenovanju) tvrdili da je on nemački diplomata ili nemački turista, a ne predstavnik Ujedinjenih nacija i ne međunarodni predstavnik, da bi on danas, kada je dobio ovo što je dobio iz Amerike, a to je packu da mu oni kažu “čekaj, pa ti stvarno nisi tamo, ajde da vidimo, stvarno nisi to što se predstavljaš i tako dalje”, on rekao “ne, ne, ne, mene je ovde Nemačka dovela”. Pazite, kakav apsurd: on se vraća sada i faktički priznaje ono što mi od početka tvrdimo.
Rat u Bosni i Hercegovini i plan o raspadu Jugoslavije
Rat u Bosni i Hercegovini bio je komplikovani sukob od 1992. do 1995. godine u kojem je ubijeno preko 100.000 ljudi. Usaglašenost nije postignuta oko toga da li je ovaj sukob bio međunarodni ili građanski rat, i da li se može opisati kao religijski sukob, a historičari i borci za ljudska prava strahuju da zbog neprestane politizacije ovog pitanja nikada neće biti jednog stava o ovome.
Zagovornici teze o građanskom ratu insistiraju na činjenici da su tokom najvećeg dijela trajanja rata tri glavne strane bile većinom bošnjačka Armija RBiH, većinom srpska Vojska Republike Srpske i Hrvatsko vijeće obrane. Ali rat u bih je imao i elemente i međunarodnog sukoba, na što ukazuju i činjenice utvrđene u pojedinim presudama Rezidualnog mehanizma za krivične sudove (npr. slučaj Stanišić i Simatović).
Rat je završen potpisivanjem Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH, poznatog kao Dejtonski mirovni sporazum, u Parizu, 14. decembra 1995. godine. Sporazum koji je prethodno dogovoren u Daytonu (Ohio) u Parizu su potpisale tadašnje Republika Bosna i Hercegovina, Savezna Republika Jugoslavija i Republika Hrvatska, dok su Evropska unija, Francuska, Njemačka, Rusija, Ujedinjeno Kraljevstvo i Sjedinjene Američke Države bile zemlje svjedoci.
Srbija (nasljednica SR Jugoslavije) i Hrvatska su strane u sporazumu koji je okončao rat, a ne “garanti”. Izraz “garanti” se i ne spominje u sporazumu.
Prema biografiji koju je objavio srbijanski list Danas, Goran Petronijević rođen je 1960. godine u Prokuplju, a Pravni fakultet je završio u Beogradu. Tokom sudijske karijere imao je nekoliko “stavki u biografiji kojima bi malo koji sudija u svetu mogao da se pohvali” navodi Danas. Tako je kao sudija u Peći tokom 1990-ih, napravio “presedan” presudivši u jednom slučaju preko 1.600 godina zatvora kosovskim Albancima koji su bili optuženi za terorizam.
Sudsko vijeće u kojem je bio član simbolično je osudilo 1999. zapadne lidere zbog NATO bombardovanja SR Jugoslavije. Nakon promjene vlasti u Srbiji 2001. godine, prešao je u advokaturu i bio dio timova odbrane Radovana Karadžića i Veselina Šljivančanina, a u kontekstu Srbije, zastupao je visokoprofilne ličnosti iz političkog, bezbjednosnog i kriminalnog miljea.
Petronijevićev javni i politički angažman smješta ga u desni spektar javnog života. Bio je potpredsjednik pokreta “Za Srbiju“, na čijoj sada nedostupnoj stranici (arhivirano ovdje) se predstavljao kao “lični biograf Ratka Mladića“ i “ekspert za dešavanja u Srebrenici“. U programu organizacije navedeno je da “se zalažu za “preporod nacionalne samosvesti srpske nacije i jačanje svestrane saradnje sa svim pravoslavnim slovenskim narodima i svim narodima Balkana, za afirmaciju prava na ujedinjenje svih državotvornih delova srpskog naroda koji su ostali izvan granica Srbije, za iskorenjivanje srbofobije i međunacionalne mržnje”.
Prema pisanju Radija Slobodna Evropa, Petronijević je bio u ulozi posmatrača na ruskim lokalnim izborima u okupiranim dijelovima Ukrajine, a u medijima se često pojavljuje kao tumač pravnih i međunarodno-političkih prilika.
Vjerovanje da je raspad Jugoslavije, i ratovi koji su uslijedili, direktna posljedica interesa tadašnjih zapadnih vlada nije novo i široko je rasprostranjeno u gotovo svim etno-nacionalnim zajednicama u BiH. Prema ovom vjerovanju, Zapad (primarno Sjedinjene Američke Države) imao je plan o rascjepkavanju Jugoslavije. Takve tvrdnje smo u ranijoj analizi ocijenili kao teoriju zavjere.
Ratovi u bivšoj Jugoslaviji (1991-1999) su prilično dobro dokumentovani, a lična odgovornost predstavnika/ca lokalnih političkih i vojnih rukovodstava za ratne zločine utvrđena u presudama Međunarodnog krivičnog suda za Jugoslaviju (1, 2, 3) i Rezidualnog mehanizma za krivične sudove (1, 2).
Do raspada Jugoslavije došlo je u specifičnom geopolitičkom trenutku kraja Hladnog rata i “pada” komunizma u istočnoj Evropi – događaja izvana koji su moguće doprinijeli takvom razvoju situacije u jednoj socijalističkoj državi. Međutim, stavljanje akcenta na “neoliberalnu” zavjeru kao razlog za ratove na prostoru bivše države i Bosni i Hercegovini specifično predstavlja negiranje utvrđene odgovornosti lokalnih i regionalnih aktera u ratu u BiH.
Imenovanje Schmidta
Upravni odbor Vijeća za implementaciju mira (PIC SB) Christiana Schmidta je imenovao na funkciju visokog predstavnika u BiH u maju 2021. godine, nakon što ga je kandidovala Savezna Republika Njemačka. U saopštenju PIC-a povodom imenovanja, navedeno je da se Rusija ne slaže sa ovom odlukom. Schmidt je dužnost preuzeo u avgustu iste godine.
Tokom 2022. godine, mediji iz BiH su pisali o političkoj prošlosti Christiana Schmidta, pozivajući se na njemački magazin Kontraste, i prilog u kojem se može vidjeti kako Schmidt polaže cvijeće na spomenik povodom okupljanja veterana Wehrmachta u gradu Mittenwaldu, Bavarija. Prema tim napisima, Schmidt je kao visoki zvaničnik njemačke vlade 2007. godine pokušao rehabilitovati nacističkog pilota Wernera Möldersa. To se, međutim, nije dešavalo tokom mandata Ursule von der Leyen kao savezne ministrice obrane Njemačke, koja je na toj poziciji bila od 2013. do 2019. godine.
Nakon medija, Centar za društveno-politička istraživanja Republike Srpske objavio je poduži tekst sa sličnim tvrdnjama o visokom predstavniku u BiH u septembru 2023. godine.
No, u objavama na Facebook stranici Ambasade Ruske Federacije u Bosni i Hercegovini u kojima se spominje Christian Schmidt nismo pronašli saopštenje ili komentar u kojem se kao razlog “rezerve” za imenovanje trenutnog visokog predstavnika navodi njegova politička prošlost, pohođenje događajima gdje se veličaju nacisti ili slično. U komentaru o imenovanju iz avgusta 2021. godine, ambasada je istaknula neslaganje zbog toga što nije postignut konsenzus u Upravnom odboru PIC-a prilikom predlaganja Christiana Schmidta, kao i to da njegovo imenovanje odobreno rezolucijom Vijeća sigurnosti UN-a, što smatraju nužnim za legitimitet visokog predstavnika. Prema ruskoj poziciji, preskočena potvrda u Vijeću sigurnosti i narušavanje pravila konsenzusa čine da Schmidt “formalno i pravno“ ne može biti priznat kao visoki predstavnik.
U istom saopštenju čak je istaknuto i to da Ruska Federacija nije protiv Schmidta, te da cijene njegovo političko iskustvo:
Mi nismo protiv gospodina Christiana Schmidta. Cijenimo njegovu političku težinu, uzimamo u obzir znanje i iskustvo poslovanja „na balkanskom smjeru“. Ali prema Christianu Schmidtu nije ispoštovan princip konsenzusa pri predlaganju njegove kandidature, niti je dobijeno odobrenje Savjeta bezbjednosti UN-a. Stoga je za nas nelegitiman kao Visoki predstavnik.
Kako je u ranijim analizama Raskrinkavanja istaknuto, tema Schmidtovog imenovanja dodatno je aktuelizirana u izbornoj kampanji za prijevremene izbore za Predsjednika RS-a, do kojih je i došlo jer je Miloradu Dodiku prestao mandat predsjednika entiteta zbog pravosnažne presude za neizvršavanje odluka visokog predstavnika. U tom kontekstu se mogu posmatrati i Petronijevićeve izjave.
Sjednica Vijeća sigurnosti
Petronijević je rekao da je Schmidt dobio “packu” od SAD-a u formi osporavanja da je visoki predstavnik, u kontekstu sjednice Vijeća sigurnosti UN-a o situaciju u BiH. Sjednica je održana 31. oktobra 2025, na inicijativu Rusije. Visoki predstavnik, ili Schmidt poimenice, nije spomenut u govoru ambasadorice Dorothy Shea, zamjenice šefa misije SAD-a u UN-u, na toj sjednici. Po pitanju angažmana međunarodne zajednice u BiH, ambasadorica Shea je istaknula sljedeći stav SAD-a:
Kolege, Sjedinjene Države više ne provode izgradnju država niti teške, nametnute međunarodne intervencije. Sada je vrijeme za lokalna rješenja, koju vode lokalni akteri koji predstavljaju tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine. Ove radnje odražavaju korak u tom smjeru i duh politike SAD-a.
Istina, u govoru je naglašen stav SAD-a da ne provode politiku “nametnute međunarodne intervencije”, te poruka za potrebom za lokalnim rješenjima koje trebaju sprovesti lokalni akteri koji predstavljaju konstitutivne narode u BiH. No, takav stav opravdan je “duhom politike SAD-a”, a ne animozitetom prema Christianu Schmidtu, kao predstavniku međunarodne zajednice u BiH.
Osim toga, ambasadorica je u govoru istakla da su sankcije Miloradu Dodiku ukinute nakon sjednice Narodne skupštine RS-a 18. oktobra, na kojoj su povučeni zakoni, informacije i zaključci tog parlamenta u kojima se pored institucija na državnom nivou osporavaju odluke visokih predstavnika i Christiana Schmidta.
Shodno navedenom, tvrdnju da je rata u BiH izazvan zbog interesa “globalnih neoliberala” i da ne dozvoljavaju pomirenje zbog tih interesa ocjenjujemo kao teoriju zavjere. Tvrdnju da su Srbija i Hrvatska “garanti” Dejtonskog sporazuma ocjenjujemo kao dezinformaciju, budući da su ove zemlje strane u sporazumu, koje su se potpisom obavezale na provođenje.
Navode da je Rusija osporila imenovanje Christiana Schmidta zbog njegove podrške neonacizmu ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama. Istu ocjenu dajemo i tvrdnji da SAD dovode u pitanje legitimnost visokog predstavnika.
(Raskrinkavanje.ba)
