Foto: Wikimedia Commons
Ovaj članak je prvobitno objavljen od strane Raskrinkavanje.ba (Bosna i Hercegovina), u okviru projekta „Centar za borbu protiv dezinformacija Zapadnog Balkana: Razotkrivanje zlonamernih uticaja kroz proveru činjenica i analitičko novinarstvo“.
Ova analiza je označena kao: Provjera tačnosti
Narativ o Bosni i Hercegovini kao utočištu za radikalne islamiste i teroriste postao je jedno od političkih sredstava SNSD-a, vladajuće stranke u Republici Srpskoj. U medijima se gradi uz pomoć izjava “eksperata” koji upozoravaju da je BiH na vrhu liste zemalja koje predstavljaju terorističku prijetnju. Činjenice kažu da je takva slika preuveličana.
Na portalu Novosti (.rs) je 29. septembra 2025. godine objavljen članak o nedavnim incidentima u Unsko-sanskom kantonu u kojima su “radikalni islamisti provocirali Srbe”. Ovi incidenti stavljeni su kontekst “političke klime” u BiH i “lova na Srbe” koji je otvorilo “političko Sarajevo”.
Foto: Screenshot/Novosti
Incidenti koji su iskorišteni kao povod za ovaj članak desili su se u septembru 2025. godine. Jedan se dogodio za vrijeme obilježavanja 30. godišnjice oslobođenja Bosanskog Petrovca, kada su bivši pripadnici ARBiH uzvikivali “Allahu ekber”. U drugom je izvjesni Adil Ćenanović uznemiravao srpsku porodicu u Bihaću uzvikujući “tekbir” i “Allahu ekber” ispred njihove kuće, nakon čega je uhapšen. O ovim događajima izvještavali su i drugi mediji (1, 2, 3).
Novosti su za sagovornike o radikalnom islamizmu u BiH izabrali samoprozvanog “stručnjaka za terorizam i bezbjednost” Dževada Galijaševića i dekana privatnog Fakulteta za bezbjednost i zaštitu i bivšeg pukovnika Vojske Republike Srpske Slobodana Župljanina, kojem se na Sudu BiH sudi za ratne zločine u Kotor-Varoši.
Sagovornici u članku tvrde da je Bosna i Hercegovina u vrhu ljestvice zemalja koje predstavljaju bezbjednosnu prijetnu za mir i stabilnost u svijetu u kontekstu terorizma, kao i da u BiH postoji stotinu “vehabijskih” naselja i desetine paradžemata.
U članku se također navodi da vlasti u BiH povlađuju ili sarađuju s radikalnim islamističkim teroristima.
Tvrdnje iz članka Novosti prenijeli su portali Večernje novosti (.ba) i Nacionalist.
Izmišljanje veza između BiH i terorističkih napada u Evropi
U članku Novosti navodi se sljedeće:
Stručnjak za bezbednost Slobodan Župljanin kaže da je opšte poznato da u Federaciji deluju radikalni islamistički pokreti, koji često pribegavaju planiranju i izvođenju terorističkih akcija u zemlji i inostranstvu. Ukazao je da je u poslednjim decenijama svaki teroristički napad u Evropi i svetu bio povezan sa islamističkim pokretima u BiH.
– To BiH svrstava u sam vrh lestvice zemalja koje predstavljaju bezbednosnu pretnju po mir i stabilnost u svetu – ističe Župljanin.
Naglasio je da blagonaklon odnos vlasti i pravosuđa u BiH ohrabruje islamističke pokrete da radikalnije deluju.
Navod da je svaki teroristicki napad u Evropi i svijetu proteklih decenija bio povezan s BiH, što zemlju svrstava u vrh ljestvice zemalja koje predstavljaju bezbjednosnu prijetnju svijetu, u potpunosti je činjenično neutemeljen.
Evropski policijski ured (EUROPOL) od 2001. godine jednom godišnje objavljuje izvještaje o terorističkim aktivnostima i trendovima na području Evrope. (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22). U ovim su izvještajima nabrojani teroristički napadi i iznijeta saznanja o terorističkim ćelijama, planovima i mrežama, kao i informacije o grupama koje su pod nadzorom. Bosna i Hercegovina se u njima spominje nekoliko puta. U izvještaju iz 2003. navodi se da u dijelu bosanske dijaspore u Austriji sve popularnija postaju radikalna islamska učenja, odnosno tzv. selefijska ideologija. Ipak, kako se navodi, istraga nije pokazala da postoji teroristička mreža u Austriji. U izvještajima iz 2005. i 2007. godine spominje se hapšenje nekoliko muškaraca u Sarajevu (od kojih većina nisu bili bosanski državljani ili bosanskog porijekla) koji su planirali teroristički napad na nepoznatoj lokaciji. U izvještaju iz 2016. godine navodi se da je u Pragu uhapšen džihadista bosanskog porijekla koji je pokušao otputovati u Istanbul s lažnim pasošom. U izvještajima iz 2017. i 2018. navode se informacije o putovanju nekih državljana BiH na ratište u Siriju i Irak da se bore za terorističku organizaciju ISIL, a u izvještaju iz 2020. navodi se da je sud u Njemačkoj osudio državljanina BiH zbog širenja džihadističke propagande.
Kada je riječ o terorističkim napadima izvedenim u Evropi od 2001. godine, ni za jedan od njih ne navodi se da ih je počinio državljanin BiH ili osoba koja je bosanskog porijekla, iako se u izvještajima nerijetko navodi porijeklo ili nacionalnost počinitelja napada.
Google pretragom nismo uspjeli pronaći izvještaje o terorističkom napadu u inostranstvu koji je počinio državljanin Bosne i Hercegovine.
U izvještaju EUROPOL-a objavljenom 2023. godine navodi se da u zemljama Zapadnog Balkana (Bosna i Hercegovina, Srbija, Crna Gora, Albanija, Sjeverna Makedonija i Kosovo) “ne djeluju velike terorističke ili nasilne ekstremističke grupe”. Postoje, navodi se, pojedinci i male lokalne grupe koje nisu hijerarhijski organizovane i koje komuniciraju sa sličnim grupama u inostranstvu online. Potencijalnu buduću prijetnju EUROPOL vidi u povratnicima sa sirijskog i iračkog ratišta.
Bosna i Hercegovina ne nalazi se na listama država s najviše terorističkih aktivnosti ili država u kojima učestalo djeluju terorističke organizacije. Na ovakvim listama nerijetko se nalaze države poput Sirije, Afganistana, Pakistana, Nigerije, Burkine Faso, Somalije, Iraka i drugih (1, 2, 3).
Shodno tome, tvrdnja da BiH predstavlja jednu od najvećih bezbjednosnih terorističkih prijetnji svijetu je izmišljotina.
Gdje prestaje problem, a počinje huškanje
U članku Novosti navodi se sljedeće:
Dževad Galijašević smatra da je bošnjačko društvo “islamistički radikalizovano i da su neki njegovi delovi integrisani u određene terorističke organizacije”, te ukazuje da u BiH postoji 100 vehabijskih naselja i desetine paralelnih džemata.
– U BiH 10.000 lica prolazi kroz bezbednosne evidencije kao izvor terorističke pretnje – izjavio je Galijašević.
U Galijaševićevim navodima ima elemenata, iako u najmanju ruku značajno preuveličavaju realno stanje.
Selefizam, poznat i kao “vehabizam”, pokret je koji zagovara prakticiranje islama po uzoru na muslimane koji su živjeli za vrijeme i neposredno nakon poslanika Muhammeda, odbacujući “inovacije” u religiji. Pokret je nastao u 18. i 19. vijeku u Saudijskoj Arabiji.
U okviru selefijske škole islama postoje tri domaninatna pravca – apolitični, politički i džihadistički – pri čemu apolitični pravac promoviše politički neutralan pristup vjeri, odnosno nemiješanje u politiku i javni život, i protivi se nasilju. S druge strane, ekstremni pobornici političkog ili džihadističkog selefizma, kao što je teroristička organizacija “Islamska država” (ISIL), spremni su primijeniti nasilje protiv onih za koje smatraju da onemogućavaju formiranje “pravog” islamskog društva, bilo da je riječ o muslimanima ili nemuslimanima.
Pojava i relativna “popularizacija” selefizima u Bosni i Hercegovini često se vežu za boravak mudžahedina, odnosno stranih boraca iz zemalja Bliskog istoka za vrijeme rata ‘90-ih, kao i za učenja koja su u poslijeratnom periodu promovisali teolozi domaćeg porijekla koji su se školovali na univerzitetima na Bliskom istoku (link).
U decenijama nakon rata, selefije u Bosni i Hercegovini formirale su svoje zajednice i tzv. paradžemate, paralelne organizacione vjerske jedinice koje su djelovale van okvira Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini. Neke od ovih zajednica promovisale su nasilje i bile su povezane s terorističkim organizacijama. U periodu od 2012. do 2016. godine procjenjuje se da je između 250 do 300 osoba iz BiH otišlo u Siriju da se bori u redovima ISIL-a, što je fenomen koji je tada bio zabilježen u cijelom svijetu.
Galijaševićeva tvrdnja da u Bosni i Hercegovini danas postoji stotinu “vehabijskih” naselja i desetine paradžemata, pak, nije tačna. Paradžemati nisu u skladu sa Zakonom o slobodi vjere i pravnom položaju crkava i vjerskih zajednica u Bosni i Hercegovini, kao ni s Ustavom Islamske zajednice (IZ) u Bosni i Hercegovini. Shodno tome, Islamska zajednica je 2016. godine, kada se procjenjuje da je u BiH djelovalo oko 70 paradžemata, poduzela mjere da se oni ugase ili integrišu u Islamsku zajednicu. Broj paradžemata je već do 2020. godine opao na 11. U njima se okupljalo svega deset do 30 ljudi koje su vodili samoprozvani imami, a prema tvrdnjama IZ-a iz 2023. godine, pripadnika tih skupina ostalo je tako malo da ne bi mogli oformiti jedan kompaktan džemat.
S izuzetkom Gornje Maoče, sela u Tuzlanskom kantonu koje je početkom 2000-tih postalo centar radikalnih pripadnika selefijskog pokreta i koje je i danas naseljeno i poprilično izolovano (iako se više, za razliku od prethodnih godina, ne smatra bezbjednosnom prijetnjom), nismo pronašli podatke o nekom drugom potpuno izolovanom “selefijskom naselju” koje trenutno postoji u BiH, a kamoli o stotinu takvih naselja.
Dakle, određen broj selefija živi u BiH. Ipak, to ne znači da svi podržavaju nasilje i terorizam, a dokaza o brojnim paralelnim džematima i zajednicama u kojima djeluju najradikalniji pripadnici ovog pokreta ne postoje.
I Galijašević i Župljanin tvrde da su vlasti u BiH blagonaklone prema terorizmu, pa čak i da ga podržavaju i podstiču. Ni za to ne postoje dokazi.
Od 2006. godine, Vijeće ministara BiH svakih pet godina usvaja novu Strategiju Bosne i Hercegovine za prevenciju i borbu protiv terorizma, a 2020. godine na snagu je stupio Sporazum o međusobnom pružanju pomoći i operativnoj suradnji u borbi protiv terorizma između svih policijskih agencija u BiH. Operativne grupe i odjeli za borbu protiv terorizma u državnoj i entitetskim policijskim agencijama djeluju već decenijama. Ove grupe provodile su antiterorističke akcije poput “Damaska” 2014. godine, kada je SIPA u više gradova uhapsila 16 osoba osumnjičenih za terorizam i vrbovanje za ISIL, ili “Svjetlosti” 2010, kada su policijske snage sprovele do tada najveću poslijeratnu policijsku akciju u Gornjoj Maoči.
Svi bh. državljani koji su se vratili sa sirijskog ratišta krivično su procesuirani, a žene i djeca vraćeni su u svoje lokalne zajednice.
Paradžemati su godinama bili pod nadzorom i istragom nadležnih organa. O tome, ali i drugim aspektima borbe protiv terorizma u BiH, za Radio Slobodna Evropa u decembru 2023. godine govorio je šef Odjela za borbu protiv terorizma Federalne uprave policije:
“U suradnji s kantonalnim ministarstvima unutrašnjih poslova i drugim institucijama, Federalna uprava policije je od 2016. jedan od svojih pravaca djelovanja usmjerila na prikupljanje podataka na terenu u vezi s radikalnim pripadnicima selefijsko-tekfirskog pokreta, mikro lokacijama na kojima se okupljaju i žive isti, kao i paramesdžidima u okviru kojih navedeni pripadnici djeluju i šire svoje ideje i radikalne stavove”, rekao je za RSE šef Odjela za borbu protiv terorizma FUP-a.
(…)
Na teritoriji koju operativno pokriva Federalna uprava policije ne egzistiraju grupe koje bi se mogle okarakterizirati kao terorističke organizacije ili ćelije na osnovu važećih domaćih propisa, kao i na osnovu standarda i direktiva Europske unije, međunarodnih konvencija, rezolucija i pravnih akata, napisali su u odgovoru za RSE na pitanje o tvrdnjama o postojanju terorističkih ćelija u BiH.
Navode da stalno razmjenjuju operativne podatke putem INTERPOL-a i EUROPOL-a sa svim stranim policijskim agencijama, ali da nisu dobili zahtjev da provjere informacije o kojima se govorilo u medijima.
Iz MUP-a RS-a nisu precizirali odgovor na pitanje u vezi s aktivnim terorističkim ćelijama.
Da je sigurnosna situacija u BiH zadovoljavajuća i stabilna, ustvrdili su početkom decembra predstavnici parlamentarnih komisija za sigurnost, zajedničke komisije za odbranu i sigurnost, te zajedničke komisije za nadzor nad radom Obavještajno-sigurnosne agencije BiH nakon sastanka u Banjoj Luci.
S izuzetkom napada na policajce u Bosanskoj Krupi, koji je u oktobru 2024. godine počinio 14-godišnjak pod jasnim utjecajem radikalne online džihadističke propagande, u Bosni i Hercegovini nije zabilježen nijedan teroristički napad deset godina.
Dakle, Bosna i Hercegovina, kao nijedna druga država, nije imuna na terorizam i zasigurno je potrebno što više raditi na prevenciji radikalizacije, pogotovo mladih. Ipak, Galijašević i Župljanin se u svojim izjavama za Novosti ne fokusiraju na to, već na širenje paranoičnih teorija zavjere o spregi vlasti u Sarajevu i terorističkih organizacija.
Od ranije poznat propagandni narativ
Ovo nije prvi put da se tvrdnje o velikoj terorističkoj prijetnji u Bosni i Hercegovini dijele u javnom prostoru. Dževad Galijašević, blizak vladajućoj koaliciji u RS, godinama iznosi slične navode bez konkretnih dokaza. Kako je objašnjeno u analizi Raskrinkavanja iz 2017. godine, iako je Galijašević u medijima nerijetko predstavljen kao “stručnjak za terorizam i bezbjednost”, njegova ekspertiza u ovim poljima, bilo akademska ili profesionalna, nikada nije utvrđena.
Drugi sagovornik Novosti, Slobodan Župljanin, član je Socijalističke partije i dio vladajuće strukture u Republici Srpskoj.
Moralna panika o radikalnom islamizmu koji “cvjeta” u Federaciji BiH uz pomoć vlasti jedan je od političkih alata koalicije okupljenih oko SNSD-a Milorada Dodika (1, 2, 3). Tako je, naprimjer, ministar unutrašnjih poslova RS Siniša Karan 2023. godine tvrdio da u BiH djeluje stotinu paradžemata i da nije bilo nijednog ozbiljnog terorističkog akta u svijetu, a da nije bio povezan s BiH. Ove tvrdnje, koje nisu potkrijepljene nijednim jedinim dokazom, svojevremeno su demantovali Islamska zajednica i Ministarstvo unutrašnjih poslova FBiH. Nije sigurno ni da Karan zna šta su paradžemati budući da je govorio da su oni sad integrisani u Islamsku zajednicu.
Konstantno ponavljanje ovih dokazima opovrgnutih tvrdnji, koje dolaze od političara i od njima bliskih “eksperata” i medija, ukazuje na to da je riječ o propagandnom narativu čiji je cilj obmana javnosti i širenje straha i panike.
Shodno činjenicama, tvrdnju da su svi teroristički napadi u Evropi i svijetu proteklih decenija povezani s BiH, objavljenu u članku Novosti, ocjenjujemo kao lažnu vijest i teoriju zavjere. Iste ocjene dajemo tvrdnji da je BiH na vrhu ljestvice zemalja koje predstavljaju prijetnju globalnoj bezbjednosti i tvrdnji da u BiH postoji stotinu “vehabijskih” naselja i desetine “paradžemata”. Drugim objavama ovih tvrdnji dajemo ocjene prenošenje lažnih vijesti i teorija zavjere.
(Raskrinkavanje.ba)
