Foto: pixel-shot.com, Freepik
Ovaj članak je prvobitno objavljen od strane Raskrinkavanje.ba (Bosna i Hercegovina), u okviru projekta „Centar za borbu protiv dezinformacija Zapadnog Balkana: Razotkrivanje zlonamernih uticaja kroz proveru činjenica i analitičko novinarstvo“.
Ova analiza je označena kao: Provjera tačnosti
Brojni mediji izvijestili su o “referendumu” na kojem su Mađari rekli “ne” potencijalnom ulasku Ukrajine u EU. Radi se o manipulaciji; Orbanova vlada provela je neobavezujuću (i sugestivnu) anketu o ovom pitanju, na koju se odazvalo manje od jedne trećine glasača.
Brojni mediji u regionu objavili su da je 95% građana/ki Mađarske glasalo na referendumu protiv ulaska Ukrajine u Evropsku uniju. Na portalu Radio televizije Republike Srpske 26. juna 2025. godine objavljen je članak opremljen sljedećim naslovom:
Objavljeni rezultati referenduma: 95 odsto Mađara reklo “ne” Ukrajini u EU
U članku se navodi da je rezultate “referenduma” saopštio mađarski premijer Viktor Orban.
Prema rezultatima referenduma o pristupanju Ukrajine Evropskoj uniji, više od dva miliona mađarskih građana, odnosno 95 odsto učesnika, glasalo je protiv toga, rekao je mađarski premijer Viktor Orban.
I drugi su mediji izvijestili o “referendumu” u Mađarskoj. Pojedini, poput Novinske agencije Republike Srpske, Sputnika i portala Banjaluka (.net), istakli su u naslovima Orbanovu izjavu o “95 odsto Mađara” koji su “rekli ‘ne’ Ukrajini u EU”, ali su u člancima ovo glasanje takođe nazvali referendumom. U ovim se člancima takođe navodi da je “mađarski premijer naglasio da mu takvi rezultati referenduma daju ‘snažan mandat’ da brani stav Budimpešte na samitu u Briselu”.
Članci u kojima je glasanje u Mađarskoj nazvano referendumom objavljeni su na velikom broju portala u regionu (1, 2, 3, 4).
Šta su činjenice?
Mađari nisu glasali o članstvu Ukrajine u Evropskoj uniji na referendumu. Ovo je glasanje organizovano kroz proces koji se naziva “nacionalne konsultacije” i njegovi rezultati nisu obavezujući. Platforme za provjeru činjenica Raskrinkavanje iz Crne Gore, Faktograf iz Hrvatske i Istinomer iz Srbije bavile su se netačnim navodima domaćih medija o ovom glasanju. Ipak, uprkos njihovim analizama, u kojima je ukazano na netačnosti, mediji nisu ispravili svoje članke i ove su se dezinformacije nastavile širiti u BiH i našim govornim područjem.
Glasanje čije je rezultate Orban saopštio novinarima/kama po dolasku na samit EU lidera u Brisel 26. juna 2025. nazvano je Voks 2025. U pitanju su bile “nacionalne konsultacije” u kojima su građani/ke odgovarali/e na pitanje: “Da li podržavate članstvo Ukrajine u Evropskoj uniji?” Pitanje je građanima/kama dolazilo na adresu u omotnici na kojoj su bili ispisani “rizici od pristupanja Ukrajine EU”, ističe Faktograf.
Ovo glasanje trajalo je od sredine aprila, a završeno je 21. juna. Građani/ke su mogli/e glasati online ili štampanim listićima putem pošte. Prema rezultatima koje su saopštile mađarske vlasti, ukupno je zaprimljeno nešto više od dva miliona i 284.000 glasova. “Ne” je bio odgovor na više od dva miliona i 168 listića.
Kako platforma Faktograf u analizi objašnjava, “nacionalne konsultacije” u Mađarskoj nisu isto što i referendum.
Što su to i čemu služe “nacionalne konzultacije” još 2017. godine za njemačku “Fondaciju Friedrich Naumann za slobodu” pisala je Eszter Nova, u to vrijeme suradnica na Institutu za financijska istraživanja u Budimpešti i autorica bloga Meanwhile in Budapest, a danas predavačica na institutu Cevro u Pragu i politička komentatorica.
“Takozvane ‘nacionalne konzultacije’ u Mađarskoj zapravo su direktne marketinške kampanje u obliku pisama koja se šalju svakom mađarskom kućanstvu u ime “vlade Mađarske”. One su popraćene kampanjom na bilbordima diljem zemlje, uz punu podršku državnih medija, odnosno medija pod dominacijom Fidesza (politička partija Viktora Orbana), kao i oglasa u gotovo svim lokalnim novinama”, navela je Eszter Nova u članku iz 2017. godine.
Ipak, nije moguće u potpunosti nezavisno verifikovati rezultate koje je saopštio Orban. Naime, kako piše mađarski portal Telex, tokom provođenja “konsultacija” uočene su brojne nepravilnosti, poput toga da su građani/ke mogli/e glasati online više puta korištenjem različite e-mail adrese. Vlada nije dozvolila nezavisni monitoring nad procesom glasanja ili nad brojanjem glasova.
Mađarska vlada je, pak, rekla za Telex da ne pretpostavlja da bi građani/ke namjerno lažirali/e glasanje.
“Kao odgovor na sumnje u vjerodostojnost i pouzdanost ankete, Vladin informativni centar rekao je za Telex da Vlada ne pretpostavlja da ljudi žele varati, već da žele izraziti svoje mišljenje, što dokazuje broj birača”, navodi se u pomenutom članku portala Telex.
U istom se članku ističe i da je vlada u Mađarskoj uložila velike napore da navede što više ljudi da glasaju na ovim “konsultacijama”. Ipak, tek se oko 30% registrovanih glasača/ica odazvalo. Više od pet miliona Mađara/ki nije glasalo na ovim “konsultacijama”, ističe Telex. Budući da nije riječ o zvaničnom referendumu i da ovakve “konsultacije” nisu zakonski obavezujuće, ne čudi da većina građana/ki nije učestvovala.
“Nacionalne konsultacije” u Mađarskoj provode se relativno često, a odziv građana/ki, prema saopštenim rezultatima, varira. Većinski odziv građana/ki, pak, nije zabilježen ni na jednim.
Za provođenje referenduma u Mađarskoj propisana je zakonska procedura, a odluka donesena glasanjem na referendumu obavezujuća je za parlament ove države. Glasanje na referendumu, za razliku od “nacionalnih konsultacija”, zakazuje se obavezno u nedjelju, traje jedan dan i proces glasanja pažljivo je praćen, a biračko pravo precizno definisano.
Glasnogovornik Evropske komisije takođe je istakao da je u ovom slučaju riječ o “neobavezujućim konsultacijama”, navodeći da je odluka o postupanju u skladu s njihovim rezultatima na mađarskim vlastima.
Dakle, iako mađarske vlasti za formiranje svojih politika mogu ili ne moraju koristi nalaze ovakvih “konsultacija”, one same po sebi nisu zakonski obavezujuće. Takav kontekst nedostajao je u pomenutim medijskim člancima. U njima su “nacionalne konsultacije” netačno nazvane referendumom, čime je implicirano da je rezultat glasanja obavezujući. Čitateljima/kama nije objašnjeno šta su tačno ove “konsultacije”, a izostavljena je i informacija o tome koliki je udio građana/ki zapravo glasao na njima. Takođe, u člancima nisu pomenute ni potencijalne manipulacije ovim rezultatima.
Budući da je rezultate ovih “konsultacija” saopštio na mađarskom jeziku te da neki od snimaka Orbanovog odgovora na pitanje novinara/ki o ovim “konsultacijama” nisu kompletni i jasni, ne možemo pouzdano tvrditi da li ih je on sam nazvao “referendumom”.
Mađarska vlada na čelu s Orbanom zvanično se protivi pridruživanju Ukrajine Evropskoj uniji, pri čemu Orban ističe da bi takav potez mogao destabilizovati ovaj blok.
Shodno navedenom, tvrdnju da su Mađari na referendumu glasali ubjedljivo protiv članstva Ukrajine u EU, uz izostavljanje niza važnih informacija o ovom glasanju i njegovim rezultatima, ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama.
Napomena:
Sljedeći izvori su nakon objave analize ispravili ocijenjene tvrdnje i dobili ocjenu “Ispravljeno”: Borba (7.8.2025), Informer (8.8.2025).
(Raskrinkavanje.ba)
