Ovaj članak je prvobitno objavljen od strane Raskrinkavanje.ba (Bosna i Hercegovina), u okviru projekta „Centar za borbu protiv dezinformacija Zapadnog Balkana: Razotkrivanje zlonamernih uticaja kroz proveru činjenica i analitičko novinarstvo“.
Ova analiza je označena kao: Provjera tačnosti
Na društvenim mrežama ponovo se dijele netačne tvrdnje da je u Švajcarskoj zabranjena mamografija, jer je ovaj pregled riskantan i nepotreban. Ništa od toga nije tačno, ali ovakve lažne vijesti mogu odvratiti žene od preventivnog pregleda koji im može spasiti život.
U julu, avgustu i septembru 2025. godine na Facebooku su se dijelile objave s tvrdnjom da je mamografija, odnosno rendgenski snimak grudi koji se koristi za rano otkrivanje raka dojke, zabranjena u Švajcarskoj jer je riskantna za zdravlje. Tako je u objavi od 20. jula 2025. godine navedeno sljedeće:
VRIJEDNE VIJESTI:
ŠVICARSKA POSTAJE PRVA ZEMLJA KOJA ZABRANJUJE MAMOGRAFIJU! GLOBALNI MEDICINSKI SKANDAL OTKRIVEN!
Vijest dana: Švicarska postaje prva zemlja koja ZABRANJUJE mamografiju, otkrivajući šokantnu istinu iza najveće prevare u medicinskoj industriji. Saznajte kako mamografi štete ženama, sa do 60% lažno pozitivnih rezultata, rizicima od raka i sistemom vođenim profitom koji iskorištava milione. Vrijeme je za sigurnije, neinvazivne alternative!
Tvrdnja da Švajcarska postaje prva zemlja koja zabranjuje mamografiju objavljena je na još jednom Facebook profilu 22. jula 2025. godine. U nekim objavama iz avgusta i septembra istaknuto je još navoda o “opasnostima” te dijagnostičke metode (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7). Tako je u objavi od 3. avgusta 2025. godine napisano da mamogrami mogu “širiti tumore” i da ova metoda daje do 60% lažno pozitivnih nalaza.
RAZOTKRIVENA PRIJEVARA:
Do 60% lažno pozitivnih. To znači da polovica žena kojima je dijagnosticiran rak dojke nikada ga nije imala. Pumpane su kemoterapijom, rezane ili ozračene… ni za što.
Postupak je nasilan. Grudi se zgnječe pod intenzivnim pritiskom i izlažu zračenju, poznatom kancerogenom. To je “preventivno”, ali uzrokuje ono što se pretvara da zaustavlja.
U jednoj se objavi tvrdi da doktori namjerno izlažu žene “opasnostima” od mamograma.
Postaje gore: mamogrami mogu širiti tumore. Nove studije potvrđuju da kompresija osjetljivog tkiva može izazvati metastaze. Sam test može biti bolest.
690.000 slučajeva prekomjerne dijagnoze. Ne slučajno, namjerno. To su stotine tisuća žena pretvorene u muzare za Big Pharmu dok su bile savršeno zdrave.
Tvrdnje da je Švajcarska zabranila mamografiju objavljene su i članku portala Provjeri 25. novembra 2024. godine, kao i u članku portala Magicus 25. februara 2025. godine.
Šta su činjenice?
Mamografija je rendgenski snimak grudi koji se koristi za detekciju promjena na tkivu dojke i dodatna istraživanja nekih simptoma ili promjena ustanovljenih na drugim pregledima. Tokom same procedure grudi su pritisnute između dviju ploča na RTG aparatu, što ovaj pregled može učiniti neugodnim ili bolnim, premda traje kratko. Zahvaljujući ovoj metodi, rak dojke moguće je otkriti i prije nego što se pojave simptomi te se smatra zlatnim standardom za otkrivanje te bolesti.
Švajcarska nije zabranila mamografiju. Netačna tvrdnja da jeste dijelila se i prethodnih godina, o čemu smo pisali u analizi iz 2023. godine. Naime, Švajcarski medicinski odbor, organizacija koja je samostalno evaluirala dijagnostičke procedure i terapeutske intervencije, izdala je 2014. godine kontraverznu preporuku da se državni program mamografskih pregleda suspenduje. Ova je organizacija iznijela mišljenje da ovi pregledi dovode do previše bespotrebnih intervencija i daljnjih testiranja i tretmana. Ove su preporuke naišle na brojne kritike naučne zajednice.
O netačnim navodima da je mamografija zabranjena u Švajcarskoj pisali su 2024. godine i naši partnerski portali Faktograf u Hrvatskoj i Raskrinkavanje u Crnoj Gori. Faktograf u analizi navodi da je portparolka Švajcarske lige protiv raka Stefanie de Borba u e-mailu za ovaj portal rekla da je navod o zabrani mamografije u toj zemlji lažan.
“Ove glasine su potpuno lažne. U Švicarskoj je mamografija trenutno glavna metoda za rano otkrivanje raka dojke. Prakticira se u svim kantonima Švicarske. U sklopu organiziranog probira sve žene od 50 i više godina sustavno svake dvije godine dobivaju poziv na mamografiju. U kantonima koji nemaju program probira, mamografija se radi u dogovoru s liječnikom. Znanstvena istraživanja pokazuju da, provedeno u sklopu programa kontrolirane kvalitete, mamografski probir može smanjiti smrtnost od raka dojke. Švicarska liga protiv raka preporučuje i podržava mamografske programe probira. Vjerujemo da su trenutno dobrobiti programa probira veće od štete.”
Iste netačne tvrdnje ocijenila je i platforma AFP Provjera činjenica u analizi iz 2024. godine. Tvrdnje su se dijelile i engleskim govornim područjem te ih je analiziralo nekoliko inostranih fact-checking platformi (1, 2, 3).
Izmišljeni navodi o štetnosti mamografije
U nekim od analiziranih objava tvrdi se da mamografija daje do 60% lažno pozitivnih rezultata te da to znači da pola žena kojima je dijagnostikovan rak dojke nije imalo tu bolest.
Mamografija ne dijagnostikuje rak dojke. To je procedura koja pokazuje da li postoje promjene koje bi mogle biti maligne ili se razvijati u tom pravcu. Abnormalni rezultati na mamogramu ne znače nužno da osoba ima rak.
Mamografski pregledi imaju svoja ograničenja. Abnormalni rezultati mogu u nekim slučajevima dovesti do daljih analiza i pretraga i onda kada žena nema rak, odnosno do “lažno pozitivnih rezultata”. To ne znači da je dijagnostikovan rak dojke, već se na osnovu tog nalaza pacijentica upućuje na dalje testiranje i dijagnostičke procedure.
Jedno od ograničenja jeste i takozvano predijagnoziranje (eng. overdiagnosis) kojim se označava situacija u kojoj se na mamografiji otkrije, a potom i tretira karcinom koji zapravo nikada ne bi uzrokovao opasnost po život. U pomenutoj analizi iz 2023. godine zatražili smo komentar od doktorice radiologije Une Delić, koja je u odgovoru na naš upit naglasila važnost mamografskih pregleda u prevenciji raka dojke:
Mamografija kao metoda je najsenzitivnija u otkrivanju ranog i nepalpabilnog karcinoma dojke. Rani karcinom dojke vrlo se često prezentuje u obliku sitnih milimetarskih kalcifikata koji su vidljivi jedino na mamografskom nalazu. U svim razvijenim zemljama, skrining program, odnosno program preventivnih pregleda zdrave ženske populacije, podrazumijeva mamografski pregled jednom godišnje.
I sve navedeno naučno je dokazano i publikovano u svjetskim smjernicama, a nije odlučeno od strane individualnog doktora. To su protokoli koji se poštuju u većini razvijenih zemalja.
Doktorica Delić nam je pojasnila i da nije tačno da zbog pritiska na grudi tokom mamografije dolazi do širenja tumora, navodeći da su redovni mamografski pregledi osnova borbe protiv raka dojke i da ne nose rizik od razvijanja raka te da pritisak tokom mamografije ne može ni ubrzati rast tumora ni uticati na širenje metastaza.
Tvrdnje da su žene podvrgnute mamografiji zbog profita iako je ova metoda opasna (“pretvorene u muzare”, kako se navodi u nekim objavama) zapravo su dio teorije zavjere o “farmakomafiji” (eng. Big Pharma). Prema ovoj teoriji zavjere, brojne korporacije, regulatorne agencije i sami/e ljekari/ke dio su globalne mreže čiji je cilj da što više ljudi bude bolesno kako bi se zarada od prodaje lijekova povećala. Dokaza za ovakvo nešto nema.
Shodno navedenim činjenicama, tvrdnje da je Švajcarska zabranila, odnosno da zabranjuje mamografiju ocjenjujemo kao prenošenje lažnih vijesti. Istu ocjenu dajemo tvrdnji da su mamogrami opasni jer mogu izazvati ili širiti rak. Tvrdnje da mamografija daje do 60% lažno pozitivnih rezultata ocjenjujemo kao dezinformaciju.
Tvrdnju da su žene namjerno podvrgnute riskantnoj mamografiji zbog profita ocjenjujemo kao teoriju zavjere.
(Raskrinkavanje.ba)
