Очекувани критични настани кои веројатно ќе поттикнат дезинформациски наративи во Западен Балкан во текот на мај 2026 година, идентификувани во април 2026 година

Претплатете се на месечниот билтен →

Западен Балкан: следи и предупреди: надворешни двигатели на дезинформациски наративи поврзани со ЕУ

До крајот на мај 2026 година, Западен Балкан најверојатно ќе се соочи со зголемен ризик од дезинформации поттикнати од надворешни случувања што влијаат врз интеграцијата во ЕУ, како што се политички пораки во врска со проширувањето, променливата динамика во рамките на Европската Унија и пошироките геополитички тензии. 

 Самит ЕУ-Западен Балкан: наративи за проширување и условеност 

Претстојниот Самит ЕУ-Западен Балкан кој ќе се одржи во Црна Гора на 5 јуни, најверојатно ќе дејствува како регионален поттик за дезинформациски активности во текот на мај, особено во неделите пред настанот од висок профил. Улогата на Црна Гора како домаќин, позиционирана како предводник во процесот на пристапување (веднаш по неа е Албанија), како и оценката на ЕУ дека Србија останува недоволно усогласена со нејзината надворешна и безбедносна политика (санкциите кон Русија) и застојот во пристапниот процес на Северна Македонија (спорот со Бугарија), најверојатно ќе бидат искористени за зајакнување на наративите за нееднаков третман, политички притисок и геополитичка условеност. Дезинформациите го прикажуваат процесот на проширување како неискрен или принуден, а пристапувањето како барање за неприфатливи отстапки во однос на суверенитетот и идентитетот. 

Преобликување на наративите во врска со политичката промена во Унгарија 

Изборниот пораз на Виктор Орбан најверојатно ќе предизвика преобликување на дезинформациските наративи низ Западен Балкан. Иако промената го ослабува видливиот извор на внатрешна поддршка во ЕУ за нелиберално владеење, таа истовемено може да се искористи за зајакнување на тврдењата дека Европската Унија ги таргетира несогласните влади и ги потиснува политичките алтернативи. Таквите наративи може да се приспособат за да се сугерира дека земјите во регионот би можеле да се соочат со сличен притисок доколку се спротивстават на усогласувањето со политиките на ЕУ. 

Глобални ефекти: конфликтот САД–Израел–Иран и економски наративи

Тековната војна меѓу САД-Израел и Иран најверојатно ќе влијае врз Западен Балкан првенствено преку економски и геополитички прелевања, особено преку зголемување на цените на енергенсите, ризици од инфлација, но и поширока неизвесност. Овие случувања може да се искористат за зајакнување на наративите што го прикажуваат усогласувањето со ЕУ и Западот како извор на нестабилност и економски тешкотии, додека алтернативни геополитички партнери се претставуваат како постабилни или попрагматични. Оваа динамика ризикува да го зголеми скептицизмот кон интеграцијата во ЕУ и да ја ослабне довербата во демократските институции. 

Албанија: преглед на кибер безбедноста и економски прашања како поттик за политичките наративи во мај

Информациската околина во Албанија најверојатно ќе биде под влијание на развојот на кибер безбедноста и политички чувствителните настани поврзани со историската меморија во мај. Пријавените кибер напади поврзани со Иран и последователните институционални реакции може да се толкуваат преку конкурентни наративи кои ја прикажуваат државата или како ранлива на странско мешање или како актер што ги инструментализира безбедносните закани за политичка порака. Во исто време, одложеното донесување на законот за нафтени резерви и зголемените цени на горивата ризикуваат да поттикнат дезинформации и економска вознемиреност. Овие динамики може да се засилат преку селективно толкување, емотивно прикажување и политизација, што може да ја зголеми поларизацијата и да влијае врз довербата на јавноста во институциите и реформските процеси. 

Се очекува следниот владин и парламентарен преглед на кибер отпорноста по пријавените кибер напади поврзани со Иран, насочени кон Поштата на Албанија во март. Дискусијата најверојатно ќе се одвива во форма на институционални брифинзи и јавна комуникација, со фокус на националните капацитети за кибер одбрана, заштитата на критичната инфраструктура и континуитетот на јавните услуги. Со оглед на претходната изложеност на Албанија на високопрофилни кибер инциденти припишани на Иран, прашањето најверојатно ќе биде поставено во рамки на ризиците од странско мешање, институционалната подготвеност и усогласеноста со НАТО стандардите за кибер одбрана. Овие случувања може селективно да се толкуваат или засилуваат за да поддржат конкурентни наративи за ранливоста на државата, компетентноста на владата или геополитичката усогласеност. 

Континуираните зголемувања на цените на горивата, во комбинација со долготрајните одложувања во усвојувањето на законот за нафтени резерви, најверојатно ќе поттикнат дезинформации и недоверба кај јавноста. И покрај повторените ветувања на премиерот Еди Рама, земјата сè уште нема функционална државна нафтена резерва, што ја ограничува нејзината способност да реагира на глобални ценовни шокови. Со оглед на тоа што глобалните цени на нафтата растат поради геополитичка нестабилност, домашните зголемувања на цените директно влијаат врз граѓаните, со видливи последици како повисоки трошоци за транспорт и притисок врз јавните услуги. Во овој контекст, дезинформациите најверојатно ќе ги прикажат зголемувањата на цените како резултат на владина манипулација или скриени договори со пазарни актери, наместо како последица на надворешни пазарни движења и структурни политички празнини. Повторувањето на неисполнети политички ветувања, како што се создавање резерви, работни групи или регулаторни механизми, создава дополнителен простор за наративи што ја прикажуваат институционалната неефикасност или намерна неактивност. Во исто време, отсуството на јасна комуникација може да овозможи тврдења поттикнати од паника околу недостиг, неконтролирана инфлација или поширока економска криза. 

Општо земено, комбинацијата од растечки трошоци, одложувања во политиките и висока јавна чувствителност создава погодна средина за дезинформации, зголемувајќи го ризикот од економска вознемиреност, ерозија на довербата во институциите и искривување на начинот на кој јавноста го разбира енергетскиот пазар. 

Босна и Херцеговина: конкурентни геополитички наративи кои најверојатно ќе поттикнат дезинформации околу настаните во Бања Лука поврзани со влијанието на САД

Информациската средина во Босна и Херцеговина најверојатно ќе биде обликувана од конкурентни геополитички наративи поврзани со самитот на Голд Институт и посетата на Доналд Трамп Џуниор во Бања Лука. Овие случувања може да се инструментализираат за да се прикаже интеграцијата во ЕУ како опаѓачка или опструирана, додека истовремено се промовираат алтернативни надворешни мрежи на влијание поврзани со американски политички и деловни актери. Различните наративи се очекува да го прикажуваат надворешното ангажирање или како стратешко партнерство или како прикриено политичко влијание, со што се зајакнуваат внатрешните политички позиции и се екстернализираат внатрешните спорови. Оваа динамика ризикува да ја засили поларизацијата, да ја ослабне довербата во институциите и дополнително да го фрагментира информацискиот простор во земјата. 

Самитот на Gold Institute for International Strategy, поврзан со Мајкл Флин, привлече внимание поради ограничената транспарентност во однос на агендата и учесниците за 28 мај. Претходниот советнички и лобистички ангажман на Флин со властите во Република Српска, според податоците од американскиот FARA регистар, придонесува за наративи што укажуваат на структурирано надворешно влијание кое делува надвор од формалните институционални рамки на ЕУ. Овие елементи може селективно да се толкуваат или засилуваат за да се поддржат тврдења за алтернативно геополитичко усогласување и да се доведе во прашање релевантноста на патот за интеграција во ЕУ. 

Посетата на Доналд Трамп Џуниор на Бања Лука во април, искористена за јавна критика на ЕУ, придонесе за засилување на анти-ЕУ наративите и перцепциите за зголемено американско влијание во Република Српска. Во исто време, раководството на Република Српска, особено Милорад Додик, продолжува со контакти со актери поврзани со САД, со што се засилуваат наративите околу конкурентни надворешни ориентации. 

Општо земено, комбинацијата од ниска транспарентност, политички активности од висок профил и постоечката институционална слабост го зголемува ризикот од засилување на дезинформациите, селективно толкување и дополнителна поларизација во Босна и Херцеговина. 

Косово: ризик од дезинформации по неуспехот на претседателските избори и предвремените избори

Информациската средина во Косово најверојатно ќе се соочи со зголемени ризици од дезинформации по неуспехот на Парламентот да избере претседател во уставниот рок на 28 април и можноста за предвремени избори во јуни. Произлезената институционална неизвесност создава погодна средина за наративи што прикажуваат политичка нестабилност, демократска слабост и намалена меѓународна поддршка, со ризик од продлабочување на поларизацијата и ерозија на довербата во институциите. 

Дезинформациите најверојатно ќе го прикажуваат институционалниот застој како доказ за системски политички неуспех, вклучително и претерани тврдења за „уставен колапс“, внатрешни судири меѓу елитите или долготрајна нестабилност. Наративите исто така може да шпекулираат за немири или влошување на безбедносната состојба, особено во чувствителни области како северно Косово, додека политичкиот систем ќе се прикажува како неспособен да одржи демократско владеење без надворешна интервенција. 

Во исто време, очекуваниот изборен процес е ранлив на делегитимизација преку наративи што го доведуваат во прашање неговиот кредибилитет и правичност. Тука може да се вклучат лажни или манипулативни тврдења за политички поделби, манипулација со гласањето или институционална пристрасност, со потенцијал да се обесхрабри излезноста и да се ослабне довербата во изборните резултати. 

Геополитичките наративи исто така најверојатно ќе се засилат, поврзувајќи ги внатрешните случувања со пошироки промени во Европската Унија. Дипломатските пораки може селективно да се толкуваат за да се прикаже евроинтегративната и евроатлантската насока на Косово како неизвесна или ослабена, со повикување на внатрешни динамики во ЕУ, вклучително и растот на крајно десничарски актери, за да се сугерира намалена поддршка или промена во политиките на признавање. Дипломатскиот ангажман може да биде погрешно прикажан за да се зајакне перцепцијата на изолација или стагнација. 

Техниките на дезинформирање се очекува да вклучуваат лажни или манипулирани анкети на јавното мислење, продолжување на идентификуваниот тренд на зголемена активност на платформи како Телеграм, како и сè поголема употреба на содржини генерирани со вештачка интелигенција за засилување на погрешни наративи. Овие методи најверојатно ќе се засилат во предизборниот период, дополнително зајакнувајќи ги постојните поделби и неизвесност. 

Општо земено, пресекот на внатрешната политичка неизвесност и надворешното геополитичко врамување создава високо погодна средина за дезинформации, со конкурентни наративи што го прикажуваат Косово како политички дисфункционално или меѓународно изолирано, зголемувајќи ја поларизацијата и намалјувајќи ја довербата на јавноста.

Црна Гора: дебатата за трговијата со оружје со Израел најверојатно ќе поттикне дезинформации во услови на геополитичка поларизација 

Информациската средина во Црна Гора најверојатно ќе биде под влијание на дезинформациски наративи по јавното писмо од организации на граѓанското општество, со кое се бара транспарентност околу потенцијалната трговија со оружје и воена соработка со Израел. Прашањето е високо подложно на емотивно и геополитичко врамување, при што наративите најверојатно ќе ја прикажуваат владата или како соучесник во меѓународни злосторства или како цел на координиран надворешен притисок. Во отсуство на јасна официјална комуникација, селективното толкување на правни аргументи, засилувањето на непроверени тврдења и погрешното прикажување на документи најверојатно ќе го обликуваат јавниот дискурс. Овие динамики ризикуваат да ја зголемат поларизацијата и да ја ослабат довербата во институциите, особено во контекст на пошироките дебати за надворешнополитичката ориентација на Црна Гора. 

Писмото, упатено до премиерот Милојко Спајиќ и надлежните министри, се повикува на претходни извештаи, институционална тишина и меѓународни правни обврски, при што секоја потенцијална соработка ја врамува како придонес кон кршење на меѓународното право. Ваквото врамување, заедно со повикувања на цивилни жртви и одлуки на меѓународни судови, ја зголемува емоционалната и политичката чувствителност на прашањето. Во овој контекст, ризикот од дезинформации вклучува ширење на непроверени тврдења за договори за оружје, повторна употреба на застарени информации или информации извадени од контекст и поедноставување на сложени правни аргументи за да се поддржат поларизирани ставови. 

Конкурентните наративи најверојатно ќе ги засилат спротивставените прикажувања на прашањето, при што Црна Гора ќе биде претставена или како учесник во контроверзни меѓународни активности или како цел на надворешен политички притисок и кампањи за дезинформации. Вклученоста на повеќе институции и повикувањето на меѓународни договори дополнително ја зголемува комплексноста, што го прави прашањето подложно на изобличување и политизација. 

Во исто време, дебатата најверојатно ќе се поврзе со пошироки геополитички наративи, при што усогласеноста на Црна Гора со стандардите на ЕУ и НАТО може да биде прикажана или како морална недоследност или како надворешно наметната политика. Овие толкувања може да се користат за зајакнување на поларизацијата околу надворешнополитичката ориентација и за доведување во прашање на институционалниот кредибилитет, вклучително и дискредитација на политички партии чии функционери ги надгледуваат безбедносните институции, во контекст на де факто изборна кампања за изборите во 2027 година. 

Општо земено, комбинацијата од висока јавна чувствителност, правна комплексност и ограничена институционална реакција создава погодна средина за засилување на дезинформациите, со ризик од искривување на јавното разбирање и продлабочување на општествените поделби. 

Северна Македонија: јазичниот спор околу правосудниот испит најверојатно ќе поттикне дезинформациски наративи поврзани со суверенитетот и меѓуетничките односи 

Информациската средина во Северна Македонија најверојатно ќе биде обликувана од дезинформациски наративи поврзани со спорот околу употребата на албанскиот јазик во правосудниот испит, со зголемен потенцијал за поттикнување меѓуетнички тензии. Прашањето најверојатно ќе биде прикажано не само како правно или административно, туку и како поширока закана за државниот суверенитет и уставниот поредок, вклучително и тврдења за „федерализација“. Во исто време, спротивставените наративи може да го прикажат одбивањето испитот да се полага на албански јазик како системска дискриминација, со што се зајакнуваат поларизирани толкувања на меѓусебно исклучување. Овие динамики ризикуваат да ги засилат етничките поделби, да го зголемат говорот на омраза и да ја поткопаат социјалната кохезија и довербата во институциите. 

Дебатата се засили откако студенти по право што зборуваат албански поднесоа петиција за испитот да се полага на албански јазик, со аргумент дека сегашната практика е дискриминаторска. Министерството за правда стои на ставот дека испитот го проверува познавањето на македонскиот јазик како законски услов, додека постојните законски одредби за употреба на јазиците овозможуваат различни толкувања. Оваа институционална нејаснотија создава простор за селективно толкување и манипулација со наративи, особено кога правните аргументи се поедноставуваат или се вадат од контекст. 

Дезинформациските наративи сè почесто го прикажуваат прашањето како закана за националното единство („федерализација“), суверенитетот и уставниот поредок, трансформирајќи го процедуралниот спор во перцепирана безбедносна загриженост. Таквите наративи се засилуваат преку политичка реторика, вклучувајќи ги и изјавите на премиерот Христијан Мицкоски за ризици од дестабилизација и надворешен притисок. Паралелно, контранаративите ја нагласуваат дискриминацијата и нееднаквите права, со што дополнително се зајакнува поларизацијата. 

Тековната јавна дебата, заедно со можноста за протести, најверојатно ќе ги одржува дезинформациските динамики, вклучително и ширењето на етнички заснована реторика и говор на омраза. Продолженото врамување поврзано со суверенитетот и спротивставените толкувања ризикува дополнително да ги ескалира тензиите и да ја продлабочи поларизацијата во Северна Македонија. 

Србија: притисокот поврзан со финансирањето од ЕУ и динамиките на протестите најверојатно ќе поттикнат дезинформациски наративи

Информациската средина во Србија најверојатно ќе доживее засилување на дезинформациски наративи поттикнати од можни ограничувања на финансирањето од ЕУ, тековни протестни динамики и пошироки загрижености за демократско назадување. Овие случувања се високо подложни на манипулација преку конкурентни наративи што ја прикажуваат ЕУ како присилна, протестите како надворешно оркестрирани, а домашните институции или како целосно легитимни или како системски колабирани. Преклопувањето на овие динамики ризикува да ја продлабочи поларизацијата и да ја ослабне довербата на јавноста и во демократските институции и во процесот на евроинтеграција. 

Информациите дека Европската комисија разгледува суспензија на значајно финансирање, поврзано со сет закони донесени во јануари (Мрдиќеви закони), најверојатно ќе бидат прикажани како политичка принуда насочена кон присилување на Србија да се усогласи со надворешнополитичките позиции на ЕУ, особено во однос на санкциите и односите со Русија. Таквите наративи може селективно да ги толкуваат или погрешно да ги прикажат условите на ЕУ, претставувајќи ги како казнени или како нелегитимно мешање, наместо како дел од условите поврзани со процесот на пристапување и доброто владеење. 

Овој ризик е засилен со континуираните меѓународни оценки за демократско назадување, вклучително и притисок врз независни медиуми, опозициски актери и граѓанското општество, како и загрижености поврзани со управувањето со протестите и одржувањето на делумните локални избори на 29 март во 10 општини. Владините актери најверојатно ќе ги користат овие изборни резултати како доказ за легитимитет и како основа за очекуваната парламентарна изборна кампања кон крајот на 2026 или почетокот на 2027 година. Истовремено, критичките наоди најверојатно селективно ќе се отфрлаат или засилуваат на начини што го зајакнуваат поларизираното толкување на политичката состојба. 

Критиките од ЕУ поврзани со судските реформи, медиумската слобода, полициското постапување за време на протестите и заканите кон граѓанското општество остануваат високо подложни на преформулирање како надворешен политички притисок насочен кон поткопување на суверенитетот на Србија. Дезинформациските наративи може да ја прикажуваат ЕУ како непријателски или лицемерен актер, со што се зајакнуваат постојните анти-ЕУ и суверенистички наративи и се намалува јавната поддршка за интеграција. 

Домашните случувања исто така најверојатно ќе бидат инструментализирани преку наративи што ги прикажуваат протестите, особено оние поврзани со изборни неправилности, како надворешно оркестрирани обиди за дестабилизација. Овие наративи може да ја минимизираат загриженоста за медиумските слободи и институционалната отчетност, додека граѓанското општество и опозициските актери ќе ги прикажуваат како странски застапници. Од друга страна, може да се засилат и алармантни наративи за непосреден колапс на демократијата, што придонесува за поедноставени и поларизирани толкувања на сложените политички динамики. 

Дополнителни ризици вклучуваат фабрикувани или пренагласени тврдења за „ултиматуми“ од ЕУ, селективна или погрешна употреба на изјави од претставници на ЕУ и искривени толкувања на финансиската условеност како политичка уцена. Наративите исто така може да го поврзат притисокот од ЕУ со односите на Србија со Русија, засилувајќи геополитичко врамување и недоверба во европските институции. Паралелно, пошироки геополитички случувања, меѓу кои и економски наративи поврзани со глобални конфликти и енергетската зависност на Србија од Русија, може да бидат вклучени во дезинформациски пораки за дополнително да се засили неизвесноста и незадоволството. 

Општо земено, преклопувањето на протестните динамики, загриженостите за демократско владеење и можните финансиски мерки создава високо погодна средина за засилување на дезинформациите, со ризик од продлабочување на поларизацијата и ослабување на довербата во демократските институции и процесот на евроинтеграција. 

Прочитајте повеќе

Препорачани недоамнешни публикации на тема информациски интегритет во регионот Западен Балкан

• Geopolitics of Information Threats in the Western Balkans
• Disinformation Monitoring Report for Kosovo (Jan-March 2026)
• Disinformation Trends and Narratives in the Western Balkans – Monitoring Report (Oct-Dec 2025)
• The Effect of Disinformation and Foreign Influences on Democratic Processes in North Macedonia in 2025

—

„Дизинфо радар: Следи и предупреди“ е месечна публикација, дел од системот за предупредување за рано предупредување за дезинформации во Западен Балкан базиран на податоци. Дизинфо радарот обезбедува однапред предупредување за очекувани настани на жариште кои веројатно ќе поттикнат дезинформативни наративи врз основа на анализата на проценка на ризикот од резултатите од континуираното следење на медиумите и претходното искуство со повторувачки кампањи за дезинформации.

Информациите што ги дава Дизинфо радарот се презентирани во концизен, лесен за читање формат и се дистрибуираат преку центарот за содржини antidisinfo.net, во форма на месечен билтен преку е-пошта и преку најпопуларните социјални мрежи во регионот.

Оваа публикација е информативна услуга произведена од Фондацијата „Метаморфозис“ во соработка со партнерска мрежа, вклучувајќи го Центарот за меѓународни и безбедносни прашања (ISAC), Sbunker, Faktoje.al, и Центарот за демократија и човекови права (CEDEM).

Оваа публикација е бесплатна и не смее да се продава. Ставовите изразени во публикацијата се ставови на авторите.