Илустрација: Вистиномер – Meta.mk – Варшава, 16.09.2025

Овој напис е првобитно објавен од Вистиномер.мк (Северна Македонија), во рамки на проектот „Центар против дезинформации на Западен Балкан: разоткривање на штетните влијанија преку набљудувачко новинарство.“

Руската кампања за дезинформации што го придружува нарушувањето на полскиот воздушен простор од страна на руски беспилотни летала, е дел од поширока хибридна операција против НАТО и ЕУ. Целта на овие акции е ширење страв, продлабочување на внатрешните поделби и создавање тензии во односите со Украина со цел да се обесхрабрат западните општества и носители на одлуки да обезбедат понатамошна поддршка. Директната употреба на воени средства, во комбинација со активности за дезинформации, ја покажува подготвеноста на Русија да ги ескалира тензиите со цел да го принуди Западот да ги прифати руските услови за завршување на војната

Пишува: Ана Анастасовска

Ноќта помеѓу 9 и 10 септември, најмалку 19 руски беспилотни летала го нарушија полскиот воздушен простор. Овој инцидент стана не само безбедносен предизвик, туку и класичен пример за современа информациска војна. Тој предизвика бран дезинформации на интернет, промовирајќи проруски наратив и сеејќи сомнеж за настаните. Проруските профили на платформите на социјалните медиуми активно шират лажни информации, обидувајќи се да ја одвлечат одговорноста од Русија и да создадат конфузија.

Руски дронови и пропаганда

Полските власти потврдија дека најмалку 19 дронови, од кои дел полетале од Белорусија, влегле во Полска, а еден од нив предизвикал оштетување на куќа во селото Wyryki-Wola, во источниот дел на земјата. НАТО ја осуди акцијата како „свесна провокација“ и тест на одбранбената подготвеност на Алијансата.

Паралелно со официјалните информации, во јавноста почнаа да кружат бројни дезинформации. На социјалните мрежи и во медиуми блиски до Москва се појавија тврдења дека оштетувањето на куќата во Wyryki-Wola било резултат на бура што се случила два месеци порано, а не од пад на дрон.

Други објави сугерираа дека станува збор за „false flag“ операција, во која Полска или Украина наводно инсценирале напад за да ја обвинат Русија и да добијат дополнителна поддршка од НАТО.

Некои проруски коментатори тврдеа дека всушност се случило малку, ако воопшто има нешто. Рускиот пропагандист Александар Дугин, на пример, тврдеше.

Воопшто немаше ништо. Фрагменти, остатоци, експлозии… И Полјаците паничеа.

Од своја страна, Владимир Соловјов се потсмеваше на распоредувањето на ракетите „Патриот“ во Полска како резултат на упадите на „само три или четири беспилотни летала“.

Други, како што забележува EUvsDisinfo, се обидоа со потехнички аргументи, како што е забелешката дека руските беспилотни летала имаат дострел од само 700 километри, па затоа не можеле да стигнат до Полска. Всушност, беспилотните летала биле модифицирани за да носат дополнителни резервоари за гориво, давајќи им поголем дострел.

Според Кремљ, ТИЕ го сторија тоа. „Тие“ се однесува на списокот на вообичаени осомничени на Кремљ, кои ги обвинува за агресивни акти или злосторства што ги извршиле сопствените сили. Па можеби Украина го сторила тоа. Можеби се обиделе да извршат „провокација“ за да ја вовлечат Полска во војната против Русија. Или можеби Полска го сторила тоа, обидувајќи се со уште една провокација да го вовлече НАТО во војната. Или можеби целата работа била тајна западна операција наменета за саботирање на мировните преговори, па дури и за провоцирање на Соединетите Американски Држави да влезат во војната, забележува EUvsDisinfo.

Дел од медиумите паднаа на тврдењето дека полските или властите на ЕУ не дале „никакви докази“ дека дроновите ѝ припаѓаат на Русија. Всушност, имаше многу извештаи што прикажуваа соборени руски дронови „Гербера“.

Инцидентот предизвика и дискусија за можностите на беспилотните летала „Гербера“. Проруската пропаганда го намали нивниот деструктивен потенцијал, опишувајќи ги како лесни и направени од стиропор, способни да предизвикаат само мала штета при удар. Сепак, експертите за аеронаутика го побиваат овој наратив. Дејвид Бачи, виш истражувач на Универзитетот во Оксфорд, потврди дека иако се релативно евтини за производство, овие беспилотни летала можат да носат до 10 кг експлозив, доволно за да уништат цивилна куќа. Иако не претставуваат значителна закана за воените средства, нивната ниска цена и леснотијата на распоредување ги прават исплатлива алатка за вознемирување, извидување и ширење страв. Бачи, исто така, ја истакна асиметријата на користењето скапи ракети воздух-воздух за борба против релативно евтини беспилотни летала, создавајќи финансиски товар за бранителите.

Намерна руска провокација

Полските власти го окарактеризираа упадот со беспилотни летала како „намерна руска провокација“, дизајнирана да ја тестира воздушната одбрана на НАТО. НАТО го призна нарушувањето на воздушниот простор, но не ја потврди намерата на Русија, наведувајќи: „без разлика дали дејствијата на Русија биле намерни или не, Русија го нарушила воздушниот простор на НАТО“.

Оваа претпазлива формулација, иако дипломатска, исто така придонесе за двосмисленост што ја искористија дезинформаторите, наведува ДИСА. Полска цврсто ја отфрли сугестијата на поранешниот американски претседател Доналд Трамп дека упадот можеби бил грешка, додека Кремљ ја обвини Варшава за ширење „митови“ за да ја влоши украинската криза.

Полскиот министер за надворешни работи изјави дека упадот со руски беспилотни летала во полскиот воздушен простор бил обид на Кремљ да ги тестира реакциите на НАТО со постепена ескалација без да предизвика целосен одговор.

На руските дезинформации не остана имуна ниту С. Македонија. Вистиномер забележа пропагандистичка објави кои се обидоа да ги „оправдаат“ руските дронови во Полска. Манипулативно и пропагандистички се тврдеше дека Русија била испровоцирана да прати дронови во Полска.

Инцидентот со руските дронови поттикна и други шпекулации и дезинформации на социјалните мрежи, дека Послка со свои трупи влегла во Украина, а со тоа и во војна со Русија.

Хибридна стратегија на Кремљ

Според Институтот за меѓународни односи од Варшава, паралелното ширење на дезинформации е дел од поширока хибридна стратегија на Москва, која комбинира воени акции со медиумски и психолошки операции за да создаде поделби и недоверба во НАТО и ЕУ.

Руската тактика не е само да нападне со дронови, туку и да го нападне јавниот наратив. Целта е граѓаните да се сомневаат во своите институции, велат експертите од ПИСМ.

Руската кампања за дезинформации што го придружува нарушувањето на полскиот воздушен простор од страна на руски беспилотни летала, додаваат тие, е дел од поширока хибридна операција против НАТО и ЕУ. Целта на овие акции е ширење страв, продлабочување на внатрешните поделби и создавање тензии во односите со Украина со цел да се обесхрабрат западните општества и носители на одлуки да обезбедат понатамошна поддршка. Директната употреба на воени средства, во комбинација со активности за дезинформации, ја покажува подготвеноста на Русија да ги ескалира тензиите со цел да го принуди Западот да ги прифати руските услови за завршување на војната.

Инцидентот со дроновите во Полска покажа дека современата војна се води на две полиња: на бојното и на информациското. Додека полските и НАТО силите се справуваат со физичките закани, истовремено мора да се борат и со лавина дезинформации насочени кон јавноста.

За Полска и нејзините сојузници, клучниот предизвик останува не само да ја заштитат својата територија, туку и да ја заштитат вистината.