Ilustrim: Vërtetmatës.mk

Ky artikull u botua për herë të parë nga Vërtetmatës-i (Maqedonia e Veriut), në kuadër të projektit “Qendra kundër dezinformatave në Ballkanin Perëndimor: ekspozimi i ndikimeve të rrezikshme përmes gazetarisë mbikëqyrëse”.

Fushata ruse e dezinformatave që shoqëron shkeljen e hapësirës ajrore polake nga dronët rusë është pjesë e një operacioni më të gjerë hibrid kundër NATO-s dhe BE-së. Qëllimi i këtyre veprimeve është përhapja e frikës, thellimi i ndarjeve të brendshme dhe krijimi i tensioneve në marrëdhëniet me Ukrainën, me qëllim që të pengohen shoqëritë perëndimore dhe vendimmarrësit të ofrojnë mbështetje të mëtejshme. Përdorimi direkt i mjeteve ushtarake, në kombinim me aktivitetet për dezinformim, tregon gatishmërinë e Rusisë për të eskaluar tensionet me qëllim që Perëndimi të pranojë kushtet ruse për përfundimin e luftës.

E shkruan: Ana Anastasovska

Natën midis 9 dhe 10 shtatorit, të paktën 19 dronë rusë shkelën hapësirën ajrore polake. Ky incident u bë jo vetëm një sfidë sigurie, por edhe një shembull klasik i luftës moderne të informacionit. Ai shkaktoi një valë dezinformatash në internet, duke promovuar narrativin pro-ruse dhe duke ngjallur dyshime rreth ngjarjeve. Profilet pro-ruse në platformat e mediave sociale shpërndajnë aktivisht informacione të rreme, duke u përpjekur të largojnë përgjegjësinë nga Rusia dhe të krijojnë konfuzion.

Dronë rusë dhe propagandë

Autoritetet polake konfirmuan se të paktën 19 dronë, disa prej të cilëve nisën nga Bjellorusia, hynë në Poloni, dhe njëri prej tyre shkaktoi dëmtime në një shtëpi në fshatin Wyryki-Wola, në pjesën lindore të vendit. NATO e dënoi këtë veprim si një “provokim të qëllimshëm” dhe një test të gatishmërisë mbrojtëse të Aleancës.

Përkrah informacionit zyrtar, në publik filluan të përhapen shumë dezinformata. Në rrjetet sociale dhe në mediat pranë Moskës u shfaqën pretendime se dëmtimi i shtëpisë në Wyryki-Wola ishte rezultat i një stuhie që kishte ndodhur dy muaj më parë dhe jo për shkak të rënies së dronit.

Publikime të tjera sugjeruan se bëhej fjalë për një operacion “false flag”, ku Polonia ose Ukraina supozohej të kishin inskenuar sulmin për të akuzuar Rusinë dhe për të siguruar mbështetje shtesë nga NATO.

Disa komentues pro-rusë pretenduan se në të vërtetë kishte ndodhur diçka e vogël, ose aspak. Për shembull, propagandisti rus Aleksandër Dugin deklaroi kështu.

Në fakt, nuk kishte asgjë. Fragmente, mbetje, shpërthime… dhe polakët bën panikë.

Nga ana e tij, Vladimir Solovyov tallte shpërndarjen e raketave “Patriot” në Poloni si rezultat të “vetëm tre ose katër dronëve”.

Të tjerë, siç vërehet nga EUvsDisinfo, u përpoqën me argumente më teknike, si vërejtja se dronët rusë kishin një rreze veprimi vetëm 700 kilometra, prandaj nuk mund të arrinin në Poloni. Në të vërtetë, dronët ishin modifikuar për të mbajtur rezervuarë shtesë karburanti, duke u dhënë atyre një rreze më të madhe veprimi.

Sipas Kremlinit, ATA e bënë këtë. “Ata” i referohet listës së zakonshme të të dyshuarve nga Kremlini, të cilëve u ngarkon akte agresive ose krime që i kanë kryer vetë forcat e tij. Pra, ndoshta e bëri Ukraina. Ndoshta ata përpoqën të kryejnë një “provokim” për ta tërhequr Poloninë në luftë kundër Rusisë. Ose ndoshta e bëri Polonia, duke u përpjekur me një provokim tjetër të përfshijë NATO-n në luftë. Ose ndoshta e gjithë çështja ishte një operacion sekret perëndimor i synuar për të sabotuar negociatat e paqes, madje edhe për të provokuar Shtetet e Bashkuara të Amerikës të hyjnë në luftë, vëren EUvsDisinfo.

Një pjesë e mediave ranë pre e pretendimit se autoritetet polake ose ato të BE-së nuk kishin dhënë „asnjë provë“ se dronët i përkisnin Rusisë. Në të vërtetë, pati shumë raportime që treguan dronë rusë „Gerbera“ të rrëzuar.

Ngjarja shkaktoi gjithashtu një diskutim rreth aftësive të dronëve „Gerbera“. Propaganda pro-ruse e minimizoi potencialin e tyre shkatërrues, duke i përshkruar si të lehtë dhe të bërë nga stilopori, të aftë të shkaktojnë vetëm dëme të vogla në përplasje. Megjithatë, ekspertët e aeronautikës e demantojnë këtë narrativë. David Bachi, studiues i lartë në Universitetin e Oksfordit, konfirmoi se edhe pse janë relativisht të lirë për t’u prodhuar, këta dronë mund të mbajnë deri në 10 kg eksploziv, mjaftueshëm për të shkatërruar një shtëpi civile. Edhe pse nuk përbëjnë një kërcënim të madh për kapacitetet ushtarake, çmimi i tyre i ulët dhe lehtësia e vendosjes i bëjnë ata një mjet me kosto‑efektive për shqetësim, zbulim dhe përhapje frike. Bachi po ashtu vuri në dukje asimetrinë e përdorimit të raketave të shtrenjta ajër‑ajër për të luftuar dronë relativisht të lirë, duke krijuar një barrë financiare për mbrojtësit.

Provokim i qëllimshëm rus

Autoritetet polake e karakterizuan shkeljen me dronë si një “provokim të qëllimshëm rus”, të dizajnuar për të testuar mbrojtjen ajrore të NATO-s. NATO e pranoi shkeljen e hapësirës ajrore, por nuk konfirmoi qëllimin e Rusisë, duke deklaruar: “pavarësisht nëse veprimet e Rusisë ishin të qëllimshme apo jo, Rusia ka shkelur hapësirën ajrore të NATO-s”.

Ky formulim i kujdesshëm, edhe pse diplomatik, kontribuoi në një paqartësi që u shfrytëzua nga dezinformuesit, sipas DISA-s. Polonia hodhi poshtë fuqishëm sugjerimin e ish-presidentit amerikan Donald Trump se shkelja mund të ishte një gabim, ndërsa Kremlini akuzoi Varshavën për përhapjen e “miteve” për të përkeqësuar krizën ukrainase.

Ministri polak i Punëve të Jashtme deklaroi se shkelja e hapësirës ajrore polake me dronë rusë ishte një përpjekje e Kremlinit për të testuar reagimet e NATO-s me një eskalim gradual, pa shkaktuar një përgjigje të plotë.

As Maqedonia e Veriut nuk mbeti imun ndaj dezinformatave ruse. Vërtetmatësi vuri re publikime propagandistike që përpoqën të “justifikojnë” dronët rusë në Poloni. Sipas këtyre manipulimeve, pretendimi ishte se Rusia ishte provokuar për të dërguar dronë në Poloni.

Incidenti me dronët rusë nxiti gjithashtu spekulime dhe dezinformata të tjera në rrjetet sociale, duke pretenduar se Polonia kishte hyrë në Ukrainë me trupat e saj, dhe kështu ishte futur në luftë me Rusinë.

Strategjia hibride e Kremlinit

Sipas Institutit për Marrëdhënie Ndërkombëtare në Varshavë, përhapja paralele e dezinformatave është pjesë e një strategjie hibride më të gjerë të Moskës, e cila kombinon veprime ushtarake me operacione mediatike dhe psikologjike për të krijuar ndarje dhe mosbesim brenda NATO-s dhe BE-së.

Taktika ruse nuk është vetëm të sulmojë me dronë, por edhe të sulmojë narrativin publik. Qëllimi është që qytetarët të dyshojnë në institucionet e tyre, thonë ekspertët e PISM. 

Fushata ruse e dezinformatave që shoqëron shkeljen e hapësirës ajrore polake nga dronët rusë, shtojnë ata, është pjesë e një operacioni më të gjerë hibride kundër NATO-s dhe BE-së. Qëllimi i këtyre veprimeve është përhapja e frikës, thellimi i ndarjeve të brendshme dhe krijimi i tensioneve në marrëdhëniet me Ukrainën, me qëllim që të pengohen shoqëritë perëndimore dhe vendimmarrësit të ofrojnë mbështetje të mëtejshme. Përdorimi direkt i mjeteve ushtarake, në kombinim me aktivitetet për dezinformim, tregon gatishmërinë e Rusisë për të eskaluar tensionet me qëllim që Perëndimi të pranojë kushtet ruse për përfundimin e luftës.

Incidenti me dronët në Poloni tregoi se lufta moderne zhvillohet në dy fusha: atë të betejës dhe atë të informacionit. Ndërsa forcat polake dhe të NATO-s përballen me kërcënimet fizike, njëkohësisht duhet të luftojnë edhe me një lavinë dezinformatash të drejtuara ndaj publikut.

Për Poloninë dhe aleatët e saj, sfida kryesore mbetet jo vetëm të mbrojnë territorin e tyre, por edhe të mbrojnë të vërtetën.